zaterdag, 25 juni 2011

Blekers ballon voor de Hedwigepolder

Een week nadat staatssecretaris Bleker met zijn ontpoldering van de Hedwigepolder kwam, is duidelijk dat nog niets zeker is.


door Ben Jansen

Het 'pacta sunt servanda' was niet van de lucht deze week in het Vlaams Parlement. Verdragen moeten worden nageleefd, klonk het ïn het Latijn en voor de niet klassiek geschoolden gelukkig ook in het Nederlands. De Vlamingen eisen dat het in 2005 gesloten verdrag over de uitvoering van ontwikkelingsschets 2010 voor het Schelde-estuarium wordt uitgevoerd. Inclusief de ontpoldering van de Hertogin Hedwigepolder net aan de Nederlandse kant van de grens met België bij het Land van Saeftinghe. Over een wijziging valt pas te praten als Nederland met de natuurbeschermingsorganisaties en de Europese Commissie overeenstemming heeft bereikt over een alternatieve vorm van natuurherstel. Niet andersom.

Daarmee heeft Vlaanderen staatssecretaris Henk Bleker van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie stevig in de houdgreep. Vogelbescherming Nederland eist bij de rechter immers naleving van de afspraken over natuurherstel en ook de Vlaamse natuurkoepel Natuurpunt heeft laten weten niets te zien in Blekers plan om de Hedwigepolder te sparen en elders in de Westerschelde projecten uit te voeren om de natuur te versterken. Met bescheiden trots wees Bleker vorige week vrijdag zijn uitweg uit de jaren slepende discussie over de Hedwigepolder, die volgens het verdrag van 2005 samen met het noordelijke deel van de Belgische Prosperpolder en het Land van Saeftinghe één groot brakwatematuurgebied zou moeten worden. Vergroting van slikken op drie plaatsen in het oostelijke deel van het Westerschelde, gebruik van de Schorerpolder het het Welzingegebied bij Ritthem dat als natuurcompensatie voor de eventuele Westerschelde Container Terminal (WCT) is aangemerkt en vervolgens mogelijk nog wat extra's.
Bleker oogstte verwondering, reserve en hoon. Anti-ontpolderaars moesten een tikkeltje beduusd erkennen dat de opoffering van landbouwgrond bij Ritthem toch ook echt ontpolderen is. Havenbedrijf Zeeland Seaports vroeg zich af hoe het nu met de WCT verder moet. De provincie eiste garanties voor die containerterminal en stevige impulsen om de Zeeuwse economie daarnaast op andere punten te versterken. De Staten van Zeeland waren beduusd. De Vogelbescherming besloot dat de maat vol was en maakte haar dagvaarding af. De Vlaamse minister-president Kris Peeters en de Antwerpse havenschepen Marc Van Peel reageerden verbolgen. Met hen was niet overlegd, beweerden ze. Van Peel betoogde dat zoiets een beschaafd land niet betaamt. Zeker niet omdat de ontpoldering van de Hedwigepolder niet zomaar een afspraak is, maar is vastgelegd in een verdrag. „Nederland is toch geen bananen-republiek", riep Van Peel uit op een toon die deed vermoeden dat hij daar zo langzamerhand ernstig aan begint te twijfelen.

Ernstig twijfelen is ook het geval bij Bert Denneman van de Vogelbescherming. Hij vatte de situatie deze week in een krachtig beeld samen: „Bleker heeft een ballon opgelaten die hij vergeten is dicht te knopen." Ferme taal, maar Dennemans organisatie heeft wel enig . recht van spraken. De Vogelbescherming is een van de weinige spelers op het toneel van het natuurherstel die al die jaren een volstrekt consequent standpunt heeft vertolkt: alleen aaneengesloten oppervlakten natuur in het brakke en in het zoute gedeelte van de Westerschelde zetten zoden aan de dijk; met snippers, binnendijkse projecten en maatregelen om te proberen buitendijks extra natuurwaarden tot stand
te brengen, schiet het estuarium niets op. Voor die buitendijkse projecten, zoals de .. provincie in het middengebied van de Westerschelde en Bleker oostelijker willen uitvoeren, houden ze bij de Vogelbescherming juist het hart vast. Daarvoor moeten kribben worden aangelegd en die vormen een bedreiging voor het kenmerkende meergeulenlandschap van de Westerschelde- De Zeeuwse Milieufederatie en Het Zeeuwse Landschap delen deze opvatting. Niettemen hebben ze afgelopen voorjaar besloten hun streven naar ontpoldering van de Hedwïge te laten varen. Om te voorkomen dat de ontpolderingsdiscussie de Zeeuwse samenleving verder ontwricht, was het argument. Maar van een afstand bezien kijkt het toch alsof de beide Zeeuwse natuurclubs de landelijk georganiseerde Vogelbescherming de kastanjes uit het vuur laat halen.

De Vlaamse opstelling in het Westerscheldedossier is welbeschouwd ook consequent geweest. Natuurlijk stond voor Vlaanderen de betere bevaarbaarheid van de geul naar Antwerpen voor diep stekende containerschepen voorop. Minister-president Peeters liet een jaar geleden nog weten dat zijn regering 'met een open mind' naar een eventueel alternatief voor de ontpoldering van de Hedwige zou kijken. Van Peel sprak vorig jaar september evenwel al waarschuwende woorden in een vraaggesprek met de PZC. Op dat moment was duidelijk dat de Hedwigepolder een rol bij de kabinetsformatie zou kunnen spelen. Van Peel, toen: „We hebben afgesproken dat we bij de Schelde veiligheid, toegankelijkheid en natuurlijkheid in één pakket zouden bezien. Voor ons hoefde dat niet, maar afspraak is afspraak. Je hebt dan een pakket waar je niet zo maar iets kunt uitlichten. We gaan de milieubeweging niet in de rug schieten."
Dat klinkt heel nobel, maar Vlaanderen heeft wel degelijk ook belang bij het ontstaan van natuurgebied Groot Saeftinghe (met inbegrip van de Hedwigepolder). Met zo'n groot natuurgebied voor de deur kunnen nieuwe havenprojecten in Antwerpen makkelijker worden uitgevoerd zonder dat compensatie hoeft te worden gevonden. Bovendien heeft zo'n schorrengebied een een mooi dempend effect op de waterstand wanneer bij stormvloed grote hoeveelheden water het Vlaamse deel van de Westerschelde worden ingestuwd. En Antwerpen heeft ook haast. Voor het onderhoudsbaggerwerk dat onafgebroken moet worden uitgevoerd in de vaargeul, zijn vergunningen nodig. De verlening daarvan zou onder druk kunnen komen te staan als het maar niet opschiet met het natuurherstel in de Westerschelde.

Wat overblijft is de vraag of Vlaanderen desondanks toch niet op een of andere manier te lijmen valt het Nederlandse kabinet te helpen het Hedwigeprobleem op te lossen. Met toezeggingen over een spoedige aanleg van de nieuwe zeesluis bij Terneuzen bijvoorbeeld. Of met een zorgvuldig geformuleerde gemeenschappelijke verklaring over een volgende aanpassing van de vaargeul. Die mag dan natuurlijk voorlopig geen vierde verdieping heten, want daar rust een taboe op. Op het verlanglijstje van Antwerpen staat nu de verlaging van drempels in het mondingsgebied van de Westerschelde. Baggerwerk daar komt niet alleen Antwerpen ten goede. Ook de haven van Vlissingen is erbij gebaat. En een prettige bijkomstigheid is dat er weinig nadelige effecten voor de natuur zijn te duchten, waardoor niets hoeft te worden hersteld of gecompenseerd. En dan zijn verdragen misschien ook makkelijker na te leven.